W cieniu Konkatedry. Niezwykła historia domu sióstr szarytek

03.04.2026 | Autor: Tomasz Jarosz

W święta wielu mieszkańców Kamionka uda się do Kościoła Konkatedralnego, by poświęcić pokarmy albo wziąć udział w liturgii Wielkiego Tygodnia. Po drodze warto zwrócić uwagę na budynek sióstr szarytek, który właśnie przechodzi remont. To dobra okazja, by przypomnieć sobie jego historię i znaczenie dla Kamionka i Grochowa.

Początki dzieła miłosierdzia (1933–1939)

10 sierpnia 1933 roku Zgromadzenie Sióstr Miłosierdzia św. Wincentego a Paulo nabyło parcelę przy ul. Grochowskiej 365 z przeznaczeniem na działalność katolicką, oświatową i dobroczynną. W akcie notarialnym zapisano, że mają tu powstać żłobki, ochronki, świetlice, sale zajęć i szkoły dla ubogich dzieci parafii Bożego Ciała.

Fundatorem i opiekunem przedsięwzięcia był bp Stanisław Gall, który doprowadził do budowy domu pod wezwaniem św. Stanisława Biskupa.

29 listopada 1933 roku budynek przekazano siostrom szarytkom, a 14 lipca 1934 roku rozpoczęły one pracę. Wkrótce działała tu siedmioklasowa szkoła podstawowa, przedszkole, dzieciniec i świetlica.

Lata rozkwitu przed wojną

W 1939 roku Dom św. Stanisława Biskupa był jednym z najważniejszych ośrodków opiekuńczych na Grochowie. Funkcjonowały tu:

szkoła powszechna dla 300–350 dzieci,
przedszkole z dożywianiem dla 200 maluchów,
świetlica dla 50–60 dzieci z rodzin bezrobotnych z „Polusa”,
półkolonie wakacyjne dla 200 najbiedniejszych dzieci,
internat dla dziewcząt,
doroczne akcje charytatywne: „święcone”, wigilia i „gwiazdka” dla ubogich rodzin.

Działalność finansowali bp Gall, dobrodzieje i „Caritas”.

Wojna i okupacja: służba w cieniu zagrożenia (1939–1945)

Wybuch wojny przerwał dotychczasową działalność, ale nie zatrzymał sióstr. We wrześniu 1939 roku opatrywały rannych, przyjmowały uciekinierów i opiekowały się sierotami. Wkrótce Niemcy zajęli budynek, kaplicę zlikwidowano, a siostry rozproszono.

Mimo to, za radą inspektora szkolnego, rozpoczęto tajne nauczanie w prywatnych mieszkaniach. W kwietniu 1940 roku szkoła wróciła do ograbionego budynku i wznowiła regularne zajęcia, także z zakazanych przedmiotów.

Kuchnia dla ubogich

W 1940 roku powstała kuchnia RGO dla dzieci ze szkół powszechnych — „dzieci przychodziły setkami”. W 1942 roku przekształcono ją w kuchnię dla ubogich, wydając początkowo 1000 porcji dziennie.

Pomoc Żydom

Siostry udzielały pomocy osobom pochodzenia żydowskiego, włączając je do grona domowników. Najbardziej znanym przypadkiem jest 3‑letnia Ilona, wydostana z łódzkiego getta i ukrywana od 1943 roku.

Siostra Maria Pietkiewicz – ciche bohaterstwo

Przełożoną wspólnoty na Kamionku była wówczas s. Maria Pietkiewicz, która kierowała domem przez 22 lata, od 1934 roku. W czasie wojny ukrywała kilkoro żydowskich dzieci, ratując im życie.

Za tę działalność w 2005 roku została pośmiertnie uhonorowana medalem Sprawiedliwy wśród Narodów Świata.

Kilka lat temu na murze domu przy Grochowskiej odsłonięto tablicę upamiętniającą jej odwagę i poświęcenie.

Powstanie, front i odbudowa

1 sierpnia 1944 roku w internacie przebywały dziewczęta od 6 do 18 lat. Gdy front zatrzymał się przed Warszawą, życie domu skupiło się na parterze i w suterenach. Aby uniknąć wywózki, siostry otworzyły fikcyjną placówkę szpitalną z „chorymi na tyfus”, co ocaliło mieszkańców.

We wrześniu 1944 roku budynek został podpalony bombami zapalającymi — spłonął dach i trzecie piętro. Po krótkiej ewakuacji do Ignacowa siostry wróciły i rozpoczęły zabezpieczanie ruin. Już w październiku 1944 roku wznowiono naukę.

Powojenny rozkwit i komunistyczne represje (1945–1949)

31 grudnia 1945 roku w domu działały:

szkoła powszechna z dożywianiem – 550 dzieci,
internat – 40 dziewczynek,
przedszkole – 160 dzieci,
świetlica – 50 dzieci,
kuchnia ludowa – 500 osób,
doraźna pomoc – 100 dzieci.

W 1947 roku szkoła liczyła już 580 uczniów.

5 marca 1949 roku władze komunistyczne bezprawnie odebrały siostrom placówkę, przekazując ją personelowi świeckiemu. Siostrom pozostawiono jedynie kilka pomieszczeń. Na zewnątrz prowadziły działalność charytatywną, katechetyczną i pielęgniarską.

Nowe dzieła: kursy, studium i bursa (1974–1998)

W 1974 roku, po przeniesieniu szkoły państwowej, siostry odzyskały część budynku. Dzięki energii i determinacji s. Wandy Żurawskiej powstały:

3‑miesięczne kursy pielęgniarskie dla sióstr zakonnych,
w 1981 roku Międzyzakonne Medyczne Studium Zawodowe, kształcące siostry i osoby świeckie.

Studium działało do 1995 roku.

1 października 1995 roku otwarto Bursę św. Stanisława Biskupa dla studentek.

W 1998 roku siostry odzyskały resztę budynku po przedszkolu specjalnym, co pozwoliło bursie działać w pełnym zakresie.

Więcej na ten temat

Ulica Grochowska

Wasze komentarze

Szarytki napisał:

Wyjaśnienie odnośnie naszej posesji-nieruchomosc, została zakupiona przez s Wizytatorke Eufemie Kakowska od parafii Bożego Ciała - Kościoła Matki Bożej Zwycięskiej pełnomocnikiem był KS Franciszek Garncarek ówczesny Proboszcz. KS bp Gall wspierał dzieła dobroczynne w tamtym czasie, ale nie jest fundatorem naszego domu. Tak k,woli wyjaśnienia. Pozdrawiam

2026-04-09 15:49

Dodaj komentarz

Publikowane komentarze są prywatnymi opiniami użytkowników portalu. Twoja-Praga.pl nie ponosi odpowiedzialności za treść opinii

W cieniu Konkatedry. Niezwykła historia domu sióstr szarytek

Więcej na ten temat

Wasze komentarze

Szarytki napisał:

Dodaj komentarz

Najnowsze informacje

Szybka decyzja, efekt na lata. Jak laserowa korekcja wzroku zmienia życie w...

Protest przeciw zwężeniu al. Waszyngtona. Środa, 17 czerwca o 18:00

Rusza remont Spalinowej. Ulica będzie zamknięta od 16 czerwca

Cicha praca i duża moc - czy istnieje idealna wiertarka udarowa dla sąsiadów?

Bazylika NSJ: odpust, procesja i błogosławieństwo prymicyjne

Jest zgoda na "Doki" w Porcie Praskim. Dzielnica zyska duże inwestycje...

Najczęściej czytane

Piotr stracił nogi, ale nie stracił marzeń. Pomóż mu wrócić do muzyki

Dyskusja wokół Jeziorka Gocławskiego

Sąd sprawiedliwy czyli perypetie Domu Małego Niewidomego (Osieroconego)...

Spacer: GRO spacer architektoniczny

Dawne nazwy ulic na Grochowie

Grochowska piekarnia do wyburzenia?

Polub nasz fanpage i bądź na bieżąco

Baza firm (3324)

Baza instytucji

Polecamy

Bezpłatne ogłoszenia

O nas

Nawigacja

Patronaty