Cmentarz starowierców na Kamionku

fot. Leonard Sempoliński, 1948 r.

Cmentarz starowierców (raskolników) na Kamionku został założony najprawdopodobniej w 1831 roku w związku z pochówkiem żołnierzy rosyjskich poległych w bitwie o Olszynkę Grochowską.

W przewodnikach po Warszawie nie często wspominano o tym cmentarzu. W 1893 r. odnotowano jednak, iż:

"Posuwając się nią [ul. Grochowską - przyp. TJ] ciągle, spotykamy po prawej ręce, na łąkach ku Saskiej Kępie spływających gładką płaszczyzną, niewielki oryginalny cmentarzyk, t.z. starowierców otoczony murem.".

Kolejna wzmianka o tej niewielkiej nekropoli pochodzi z 1904 roku. "Cmentarz starowierców z nagrobkami świeżej daty (...) posiada kilka oryginalnych i ładnych pomników, między niemi wyróżnia się piękną budową grób rodziny Machotkinów, dobrodziejów cmentarza."

Ostatni odnotowany pochówek na tym cmentarzu miał miejsce w 1908 roku. Stanęły wówczas trójramienne krzyże na wysokich cokołach (groby rodziny Machotkinów). Rodzina ta była jednocześnie właścicielem gruntu do 1945 roku.

Na początku XX wieku po dwóch stronach cmentarza wzniesiono fabryki. Była to Fabryka Motorów "Perkun" oraz Towarzystwo Akcyjne Fabryk Tlenu i Aparatów "Perun".

"Perkun" został wysadzony w powietrze przez wycofujących się Niemców w 1944 roku. Na jego miejscu około 1950 roku wzniesiono osiedle "Grochów I", którego mieszkańcy mieli widok na opuszczony cmentarz.

Cmentarz który przetrwał obie wojny światowe decyzją władz miejskich z dnia 27 lipca 1961 roku został formalnie zamknięty i przeznaczony do likwidacji. W piśmie z dnia 30 grudnia 1961 skierowanym do Zarządu Muzeów i Ochrony Zabytków Ministerstwa Kultury i Sztuki i Urząd Konserwatorki wyjaśnia, że "Starowierowie nie odegrali w życiu Warszawy roli, która wymagałaby specjalnego upamiętnienia. Zdaniem Urzędu Konserwatorskiego cmentarz może uleć likwidacji, tym bardziej, że Parafia prawosławna na Woli wyraziła gotowość umieszczenia na swym terenie najstarszych nagrobków, wyróżniających się poziomem artystycznym, oraz przeznaczyła część swego cmentarza do użytku starowierów".

Kilkadziesiąt nagrobków starowierów z cmentarza zostały przeniesione (niestety, nie odtwarzając katafalków) na Prawosławny Cmentarz Wolski. Zostały ustawione w specjalnej kwaterze w północno-zachodniej części cmentarza. Ostatnim aktem istnienie cmentarza była likwidacja bramy wejściowej, która stała tam aż do 1970 roku. Obecnie, w jej miejscu stoi niewielki pawilon - przez wiele lat służył jako kwiaciarnia zaś od 2003 do końca 2024 roku mieściły się w nim usługi wulkanizacyjne.

Na początku października 2017 roku na terenie cmentarza ustawiono tablice informacyjną przybliżającą jego historię. Projekt zgłoszony i wybrany przez mieszkańców w ramach budżetu obywatelskiego miał w intencji autora Patryka Bieleckiego również ochronę tego zielnego dziś terenu przed dopuszczą w planie miejscowym zabudową.

Obecnie na terenie dawnego cmentarze jest skwerek i chodnik prowadzący od ul. Grochowskiej do ul. Stanisława Augusta.

TJ/TP

Ciekawostki

Według jednej z wersji cmentarz raskolników założono przed 1875 r. a jego powstanie nie było związane z pochówkiem kilkuset kirasjerów pułku Małorosyjskiego pod dowództwem Aleksandra P. Zona, poległych w 1831 roku w okolicach Pomnika Budowy Szosy Brzeskiej w trakcie bitwy o Olszynkę Grochowską.
Cmentarz staroobrzędowców przy ul. Grochowskiej 307 na Kamionku podczas Zagłady zapewnił schronienie rodzinie Międzyrzeckich: małżonkom Izraelowi i Rywce, ich dzieciom Geni i Beniaminowi oraz Fejgele PeltelÂÂÂ (Władce Meed). Wszyscy uciekli z getta waszawskiego we wrześniu 1942 roku. Od okresu międzywojennego cmentarz był nieużytkowany, jednak nadal pilnował go dozorca Jakub Kartaszew z żoną Anną. Kiedy na cmentarz przychodzili ludzie odwiedzający groby, Międzyrzeccy i Fejgele Peltel ukrywali się w podwójnej ścianie w szopie dla kóz (według Władki Meed – w kuchni w domu dozorcy). Beniamin, który miał tzw. dobry wygląd, pomagał przy pogrzebach i sprzątał teren, wychodził również poza cmentarz. Pomimo trudnych warunków, Międzyrzeccy starali się przestrzegać zasad kaszrutu, modlili się i obchodzili święta. Beniamin wraz z Fejgele działali w żydowskim ruchu oporu, między innymi przemycając broń do getta. Na cmentarzu staroobrzędowców pozostali do powstania warszawskiego. Wszyscy przeżyli wojnę i w kolejnych latach wyemigrowali do Palestyny i Stanów Zjednoczonych.ÂÂÂ 13 czerwca 1988 r. Instytut Vad Vashem w Jerozolimie uhonorował Jakuba i Annę Kartaszewów tytułem Sprawiedliwych wśród Narodów Świata (źródło https://sprawiedliwi.org.pl/)

Więcej na ten temat

Obiekty

Grochowska 307

Galeria

Wasze komentarze

aNeta napisał:

Z jakiego źródła pochodzą informacje na temat grobów Staroobrzędowców?

2022-07-18 18:26

Dodaj komentarz

Publikowane komentarze są prywatnymi opiniami użytkowników portalu. Twoja-Praga.pl nie ponosi odpowiedzialności za treść opinii

Cmentarz starowierców na Kamionku

Ciekawostki

Więcej na ten temat

Obiekty

Galeria

Wasze komentarze

aNeta napisał:

Dodaj komentarz

Najnowsze informacje

Torpol przebuduje Warszawę Wschodnią. Inwestycja pochłonie 3,6 mld zł

Zielony zakątek na Kamionku: nowy park kieszonkowy przy ulicy Rybnej

Czy bać się Apokalipsy? Wykład ks. prof. Linke w Praskiej Szkole Nauki...

Kawiarnia 3P wkrótce opuści Tarchomińską 11. Koniec pewnej epoki

Aruba - plaże, słońce i relaks w karaibskim klimacie

Koniec spekulacji: znamy plany dla kamienic na Brzeskiej

Najczęściej czytane

Dworek Szuszkiewicza

Dworek Grochowski

Dom Weteranów Powstania Styczniowego 1863 r.

Instytut Weterynaryjny SGGW

Rogatka Terespolska

Cerkiew św. Marii Magdaleny na Pradze

Polub nasz fanpage i bądź na bieżąco

Baza firm (3324)

Baza instytucji

Polecamy

Bezpłatne ogłoszenia

O nas

Nawigacja

Patronaty